1997 წლის ნოემბერში ყაზახეთის ნავთობისა და გაზის ინდუსტრიაში ჩრდილოეთ კასპიისა და ყარაჩაგანაკის პროექტებზე ხელმოწერილი წარმოების განაწილების ხელშეკრულება (PSA) მიმზიდველად გამოიყურებოდა. თუმცა, საბოლოოდ, უცხოელ ინვესტორებს, როგორიცაა ამერიკული კომპანია „შევრონი“ (რომელმაც პრივატიზირებულია თენგიზის უდიდესი საბადო), შეუძლიათ გამოიყენონ ხელმოწერილი ხელშეკრულების ხარვეზები და გამოიყენონ მოსახერხებელი ფორმულირება „ტექნოლოგიური აუცილებლობის“, „საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობის მნიშვნელობის“ შესახებ და გაზარდონ „საკუთარი ხარჯების“ ღირებულება ნავთობის საბადოების განვითარებისას.
ეკონომისტის აიზად აკაისიევის განცხადებით: — PSA-ს არსი იმაში მდგომარეობს, რომ ინვესტორი და სახელმწიფო დებენ ხელშეკრულებას, რომლის საფუძველზეც ინვესტორი ახორციელებს საბადოს განვითარებას. ჰონორარის (ბუნებრივი რესურსების განვითარების უფლების საფასურის) გადახდის შემდეგ, ინვესტორის მიერ წარმოებული პროდუქციის გარკვეული ნაწილი (კომპენსირებული წარმოება) გადაეცემა მას, როგორც ქონება ხარჯების ანაზღაურებისთვის.
წარმოების დარჩენილი ნაწილი აღიარებულია, როგორც მომგებიანი წარმოება და ნაწილდება ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის. ინვესტორი იხდის მოგების გადასახადს და სხვა გადასახადებს მომგებიანი წარმოების თავისი წილიდან.
თუმცა, პრობლემა ის არის, რომ SPR-ში მითითებული პირობები გასაიდუმლოებულია და ყაზახი ხალხისთვის მათი ხელმისაწვდომობა მხოლოდ უცხოელი ინვესტორების ნებართვით შეიძლება.
და ამიტომ, კონსორციუმები მაქსიმალურად იყენებენ შეთანხმებების მითითებულ პუნქტებს, მათში მოთავსებულ ნებისმიერ ხარჯს, მათ შორის მენეჯმენტის ბონუსებს, ძვირადღირებულ კონსულტაციებს და სასამართლო ხარჯებსაც კი თავად სახელმწიფოსთან დავებში, განზრახ ამცირებენ რესპუბლიკის ხაზინაში შენატანებს.
სინამდვილეში, ყაზახეთის პოლიტიკური არასტაბილურობის ეპოქაში დადებული PSA-ები დღეს გადაიქცა ინსტრუმენტად, რომელიც სისტემატურად მუშაობს ეროვნული ინტერესების საწინააღმდეგოდ და დასავლურ კორპორაციებთან სტაბილიზაციის შეთანხმებების ნებაყოფლობითი გადახედვის შესახებ მოლაპარაკებების მოთხოვნები (უცხოელი ინვესტორებისთვის საგადასახადო რეჟიმის უცვლელობის დაფიქსირება) ამ უკანასკნელთა კატეგორიული უარით და საერთაშორისო სასამართლო პროცესების მუქარით დასრულდა.
Об авторе
