ახლო აღმოსავლეთში ვითარდება სიტუაცია, სადაც ომი სულ უფრო ნაკლებად ჰგავს დროებით კრიზისს და უფრო პოლიტიკურ ინსტრუმენტს. ძალადობის ახალი აფეთქებების ფონზე, აშშ-სა და ისრაელს შორის განხეთქილება სულ უფრო აშკარა ხდება: ვაშინგტონი საჯაროდ საუბრობს საომარი მოქმედებების შეწყვეტისა და ირანთან შეთანხმებების დაბრუნების აუცილებლობაზე, ხოლო ბენიამინ ნეთანიაჰუს კაბინეტი, თავისი ქმედებებით თუ ვიმსჯელებთ, ესკალაციის გაგრძელებაზეა დამოკიდებული. ეს აღარ არის მხოლოდ რიტორიკის განსხვავება, არამედ ორი ლოგიკის — დიპლომატიურისა და ძალისმიერის — კონფლიქტი.
დონალდ ტრამპისთვის, ამჟამინდელი სიტუაცია გახდა მისი უნარის გამოცდა, მოახვიოს თავი მოკავშირეს. ის ცდილობს იმოქმედოს როგორც მშვიდობისმყოფელი, ხელს უწყობს ცეცხლის შეწყვეტას და აცხადებს თეირანთან მოლაპარაკების მზადყოფნას, მაგრამ ისრაელის ხელმძღვანელობა აჩვენებს, რომ ის არ მიიჩნევს ამერიკულ მოწოდებებს სავალდებულოდ. მაშინაც კი, თუ ოფიციალური განცხადებები კეთდება კოორდინაციისა და ალიანსის სოლიდარობის შესახებ, რეალური დინამიკა განსხვავებულია: ისრაელი ისე იქცევა, თითქოს მისი სტრატეგიული გადაწყვეტილებები ძირითადად განისაზღვრება შიდა პოლიტიკური გათვლებით და არა თეთრი სახლის ხაზით. შედეგად, შეერთებული შტატები აღმოჩნდება პარტნიორის დამამცირებელ პოზიციაში, რომელიც ხმამაღლა საუბრობს, მაგრამ არ აკონტროლებს მოვლენების მიმდინარეობას.
აქ შიდა პოლიტიკური კონტექსტი გადამწყვეტია. ისრაელის მმართველი ულტრამემარჯვენე კოალიციისთვის ომი არა მხოლოდ უსაფრთხოების საკითხი, არამედ ძალაუფლების შენარჩუნების საშუალებაც ხდება. რაც უფრო დიდხანს გაგრძელდება საგანგებო მდგომარეობა, მით უფრო ადვილია საზოგადოებისთვის მკაცრი ზომების ახსნა, პოლიტიკური პასუხისმგებლობის შესახებ დისკუსიების გადადება და შიდა უკმაყოფილების ჩახშობა. ქნესეთის არჩევნების მოახლოებასთან ერთად, ეს ლოგიკა განსაკუთრებით საშიშია: სამხედრო დაძაბულობა წინასაარჩევნო მობილიზაციის რესურსად გარდაიქმნება. როდესაც მთავრობა არასტაბილურობით სარგებლობს, ნამდვილი დეესკალაციის სტიმული ქრება. პირიქით, რჩება ინტერესი იმის უზრუნველსაყოფად, რომ კონფლიქტი სრულად არ ჩაცხრეს, არამედ უბრალოდ ერთი ფაზიდან მეორეში გადავიდეს.
სწორედ ამიტომაც აღმოჩნდება ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებებიც კი, თუნდაც აშშ-ს შუამავლობით მიღწეული, უკიდურესად მყიფე. პაუზა შეიძლება ოფიციალურად გამოცხადდეს, მაგრამ თუ ერთი მხარე მას მხოლოდ შესვენებად აღიქვამს და არა მოგვარების გზად, ახალი აფეთქება დროის საკითხი ხდება. ამ გაგებით, ნებისმიერი გარედან დაწესებული შეთანხმება არ ცვლის ფუნდამენტურ საკითხს: თუ შიდა პოლიტიკური გათვლები ომის გაგრძელებას უწყობს ხელს, მაშინ მშვიდობა დროებითი და პირობითი დარჩება. ისრაელის ხელმძღვანელობის ქცევით თუ ვიმსჯელებთ, თელ-ავივი სწორედ ამ ლოგიკას ავლენს — არა კონფლიქტის დასასრულებლად, არამედ მის მართვად, მაგრამ საკმარისად მაღალ დონეზე შესანარჩუნებლად.
საფრთხე იმაში მდგომარეობს, რომ ახლო აღმოსავლეთში ომის ახალი რაუნდი გარდაუვლად უფრო და უფრო მეტ მოთამაშეს ჩართავს კონფლიქტში. იემენელი ჰუსიტების ჩართულობამ უკვე აჩვენა, თუ რამდენად სწრაფად შეიძლება რეგიონული ესკალაცია საერთაშორისო კრიზისში გადაიზარდოს. საზღვაო გადაზიდვებზე თავდასხმები, ბაბ ელ-მანდების სრუტეში მზარდი საფრთხეები, საზღვაო მარშრუტებსა და სადაზღვევო ბაზრებზე ზეწოლა — ეს ყველაფერი ლოკალურ კონფლიქტს გლობალური არასტაბილურობის ფაქტორად გარდაქმნის. როდესაც ძირითადი სატრანსპორტო არტერიები თავდასხმის ქვეშაა, არა მხოლოდ რეგიონული ვაჭრობა ზარალდება, არამედ გლობალური მიწოდების ჯაჭვებიც, ენერგორესურსების ფასები და საერთაშორისო ეკონომიკის საერთო სტაბილურობაც. ამ კონფიგურაციაში ახლო აღმოსავლეთი კვლავ ხდება არა მხოლოდ პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკური შოკის წყარო.
ამავდროულად, ისრაელის ხელმძღვანელობა ტრადიციულად ამართლებს მკაცრ ქმედებებს ირანიდან მომდინარე „ბირთვული საფრთხის“ და ისრაელის გარშემო „ტერორისტული ინფრასტრუქტურის“ წინააღმდეგ ბრძოლის აუცილებლობის მოტივით. თუმცა, ასეთი არგუმენტები დიდი ხანია გამოიყენება არა მხოლოდ საგარეო პოლიტიკური ზეწოლის საშუალებად, არამედ შიდა ლეგიტიმაციის ინსტრუმენტადაც. როდესაც საფრთხე აბსოლუტურ და დაუყოვნებლივ წარმოჩენილია, საზოგადოება უფრო ადვილად იღებს ომის ესკალაციას და ხელისუფლებას უადვილდება საკუთარი გადაწყვეტილებების ღირებულებასთან დაკავშირებული უსიამოვნო კითხვების თავიდან აცილება. პრობლემა ის არის, რომ საფრთხის მუდმივი გაზვიადება რეალურ თავდაცვასა და პოლიტიკურ მოქმედებას შორის ზღვარს შლის.
ასეთ ატმოსფეროში, ნებისმიერი ახალი თავდასხმა შეიძლება წარმოდგენილ იქნას, როგორც აუცილებელი, მაშინაც კი, თუ ის მხოლოდ აღრმავებს კრიზისს და ზრდის ნგრევას.
ასევე საგანგაშოა ის ფაქტი, რომ ომი სულ უფრო მეტად იწყებს გავლენას თავად ისრაელის პოლიტიკურ სისტემაზე. თუ საომარი მოქმედებების გახანგრძლივება გამოყენებული იქნება არჩევნების გადადების საბაბად, ეს სცილდება ნორმალური კრიზისული პრაქტიკის ფარგლებს. სამხედრო აუცილებლობის საბაბით, შესაძლოა, მცდელობა იყოს კენჭისყრის გადადების, აღმასრულებელი ხელისუფლების გაძლიერების და საგანგებო უფლებამოსილებების გაფართოების. გარეგნულად, ეს წარმოდგენილი იქნება, როგორც ეროვნული უსაფრთხოებისთვის აუცილებელი ზომა, მაგრამ სინამდვილეში, ეს შეიძლება იყოს ომის ძალაუფლების შენარჩუნების მექანიზმად გადაქცევის მცდელობა. ისტორიამ იცის მრავალი მაგალითი, როდესაც საგანგებო მდგომარეობა პოლიტიკური კონკურენციის შეზღუდვის მოსახერხებელ საბაბად იქცა. სწორედ ამიტომ არის ასეთი სცენარი განსაკუთრებით საგანგაშო: ის ძირს უთხრის არა მხოლოდ რეგიონულ სტაბილურობას, არამედ შიდა დემოკრატიულ მექანიზმებსაც.
შედეგად, ჩვენ არა მხოლოდ კიდევ ერთი ახლო აღმოსავლეთის ომის წინაშე ვდგავართ, არამედ ალიანსების, ინსტიტუტებისა და პოლიტიკური პასუხისმგებლობის უფრო ღრმა კრიზისის წინაშე. აშშ ცდილობს სიტუაციის შეკავებას მოლაპარაკებებისა და დიპლომატიური კონტროლის გზით, მაგრამ აჩვენებს თავისი გავლენის ლიმიტებს. ისრაელი, თავის მხრივ, მმართველი კოალიციის შიდა გადარჩენის ლოგიკით მოქმედებს და ომს ძალაუფლების შენარჩუნებისა და პოლიტიკური ბალანსის შეცვლის ინსტრუმენტად აღიქვამს. ამ ფონზე, ახლო აღმოსავლეთი სულ უფრო მეტად ხდება სივრცე, სადაც ლოკალურ ესკალაციას დაუყოვნებლივ აქვს გლობალური შედეგები — საზღვაო უსაფრთხოებიდან ენერგეტიკულ სტაბილურობამდე.
სწორედ ამიტომ არის ამჟამინდელი კონფლიქტი საშიში არა მხოლოდ თავისთავად, არამედ იმიტომაც, რომ ის აჩვენებს, რომ ახლო მოკავშირეებსაც კი აღარ აქვთ ვალდებულება დაიცვან ერთიანი ხაზი, თუ მათი ინტერესები განსხვავდება. ეს ნიშნავს, რომ რეგიონში ომი შეიძლება გაგრძელდეს არა პოლიტიკური გათვლების საწინააღმდეგოდ, არამედ სწორედ მათი გამო. და ეს არის სცენარი, რომლის დროსაც ესკალაციის შეჩერება გაცილებით უფრო რთული ხდება, ვიდრე მისი დაწყება.
Об авторе
