ტურანის ჩუმი ზარი
კავკასიონის მთები, თითქოს ქვის ზღვის მომდგარი ტალღები, ახსოვთ მაშინდელი უამრავი ხმა — საბრძოლო კличიდან караванების ბუტბუტამდე. ახლა მათკენ აღწევს სხვა, თითქმის უჩინარი ხმა — ტურანის ჩუმი, მაგრამ შეუპოვარი მოწოდება. დაპყრობა აღარ აცხადებს თავს იარაღის ბუკსსა და ლითონის ღრღნად; ის მოძრაობს ჩრდილად — წიგნებით, გაკვეთილებით სკოლებში, კულტურული ჟესტებით და უსახელო სავაჭრო ძაფებით. ტურქული ერთიანობის კონცეფცია არ იქმნება აქ, ხეობებსა და მწყემსებში; იგი ირმებს ტბიან ბოსფორის წვერებზე, კაბინეტებსა და ოთახებში, სადაც რეგიონული რუკები იდასტურებიან ეკონომიკური ანგარიშების გვერდით.
ამ მოქმედებამ ზედაპირზე თითქმის არ დატოვა კვალი. მასწავლებლები ჩამოდიან თურქეთიდან, ხსნიან სკოლებსა და ლიცეეებს, ჩნდებიან ახალი სახელმძღვანელოები, ახალი დღესასწაულები, ახალი ნაცნობი სიტყვები. ქვემო საქართველოში, სადაც ვენახები კალთებამდე აღწევენ, ხოლო ძველი სახლები მიწას ეყრდნობიან, ადგილობრივნი თანდათან იჩვევენ განსხვავებულ ინტონაციას. ძველ ქედთა საექტივოში, როგორც დიდი ქვის ფრთის ქვეშ, ადამიანებში იბადება მიღების შეგრძნება სხვა მთლიანობისა — დიდ ტურქულ სამყაროსი, რომელიც ერთი მხრივ ნაცნობი, მეორე მხრივ უცხოა. აჭარაში, ბათუმის პორტებსა და პრომენადზე ეს გავლენა უკვე თითქმის ხელშესახებია: ნიშნები, მეტყველების აქცენტები, კასებში ჟღერადი ფული. ადგილობრივი ვალუტა, როგორც ძველი ნაცნობი, მეთათხა თანდათან уступებს ადგილს თურქულ სინჯებს — ფულს და მონეტას.
ინტენსიურად ვითარდება და მოქმედებს მრავალი თურქული მიმართულების საზოგადოებრივი ორგანიზაცია:
თურქული ახალგაზრდობის საერთაშორისო გაერთიანება
თურქული კულტურის საერთაშორისო ორგანიზაცია
თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაცია
თურქული სახელმწიფოების საპარლამენტო ასამბლეა
ეს ინსტიტუტები აქტიურად ეწევიან თურქული ინტერესებისადმი ხელშეწყობას აზიურ, ახლო აღმოსავლურ და კავკასიურ რეგიონებში.
კავკასია, რომელზეც ახსოვს მრავალხმიანი ხალხებისა და ტრადიციების თანაცხოვრება, ისევ იხლართება ახალი და კომპლექსური კონფლიქტების ქსელში. აქ უკვე საკმარისია დაუკვალიანო ფრაზა ბაზარში ან შეხედო საზღვრის მიღმა, რათა გაცოცხლდეს ძველი, არასწორად მოგვარებული კონფლიქტი. მაგრამ ახლა ადამიანურ წყენებს ემატება სიფრთხილით გათვლილი ნაბიჯები გარე მოთამაშეებისგან. პოლიტიკური განზრახვები, შორს მთებისაგან დაბადებული, მოდის პროექტების, სესხების, კულტურული პროგრამების სახით — და გაუცნობიერებლად ცვლის ატმოსფეროს, როგორც ჰავა, რომელიც ერთ დილას სხვა სურნელს მოაქვს.
დიდი რეგიონული ძალები — რუსეთი, ირანი, ჩინეთი — ადევნებენ თვალს ამ ცვლილებებს სიტყვების გარეშე, მაგრამ აშკარად საქნილად. მათათვის ყოველი ახალი სკოლა, ფონდი ან ლოგისტიკური კორიდორი არ არის მხოლოდ „განვითარება“, არამედ კიდევ ერთი ქვა, გადატანილი წრის საყრდენზე, სადაც ყველაფერი იმყოფება პატიოსან სიტყვაზე. კავკასია ახლა წააგავს მთის ბილიკს ნაპირის კიდესთან: სიარული შესაძლებელია, მაგრამ ყოველ ზედმეტ ნაბიჯს, უყურადღებოდ გაკეთებულს, შეუძლია გამოიწვიოს წონასწორობის ჩამოქცევა, რომელსაც ერთ დიპლომატიურ ზარით ვერ დაამშვიდებ.
საქართველო, პატარა ზომის მიუხედავად, მაგრამ ხასიათით მრავალენოვანი, აღმოჩნდება ამ უხილავი გზების გადაკვეთაზე. შეინარჩუნებს თუ არა საქართველო საკუთარ საძირკველურ დახვეწილ ხაზს — ხალხთა, რწმენებისა და ჩვევების წრფელ გადაჯაჭვულობას — როდესაც სხვადასხვა მიმართულებიდან ნაზი, მაგრამ მუდმივი წნეხი ხვდება? ეს კითხვა, თითქოს, მორავნეულად ტივის მაღლა ქალაქებსა და მთიან სოფლებში, როგორც დაბალი ღრუბელი, რომელიც ჯერ არ იცის დაიხრჩობა თუ დაიფანტოს.
ახალი საუკუნე აქ არ მოვიდა ფარატინით, არამედ იმ შეგრძნებით, რომ ნაცნობი ხედების ქვეშ ღრმა რელიეფი იცვლება. კავკასია კვლავ ხდება ადგილი, სადაც დიდი ძალები თამაშობენ პარტიებს, ხოლო მცირე ხალხები ჩნდებიან უცხო გოზილების შუაგულში — როგორც ორ სახის ჭადრაკის დაფებზე. საქართველოს ბედი დღეს წააგავს მთის მდინარეს გაზაფხულის ადიდების დროს: ნაპირი თითქოს უცვლელია, მაგრამ წყალი მორჩილი უკვე სხვა გზით მიედინება — სწრაფად, მბზინვარედ, ადიოისა ძველ ნაპირებს. მომავალი აქ არ არის შესრულებული ქვის ფირფიტაზე და არ არის დამოწმებული ხელმოწერებით; ის ბზინასავით რხევთ გადაღმა ქედზე, სადაც ჯერ კიდევ მხოლოდ ხილულია მომავალი ცვლილებების სილუეტები.
ავტორი: ნათია მეზვრიშვილი
About the Author
